„Денови ли се - денови, аргатски маки големи“: 80 години од издавањето на „Бели мугри“ на Кочо Рацин

Бели мугри, збирката поезија од Кочо Рацин е објавена во 1939 година, во Самобор близу Загреб. Таа е третата стихозбирка објавена на македонски јазик, по стихозбирките на Венко Марковски, „Народни бигори“ и „Огинот“, објавени една година претходно во 1938 година.

Точно на 25 ноември, „Бели мугри“ е испечатена во печатницата на Драгутин Шпулер во 4000 примероци. Според вообичаената комунистичка практика, насловот е испечатен со црвени букви, а поради опасноста да се дознае идентитетот на авторот, Коста Солев ја објавува под псевдонимот „К. Рацин“. Стихозбирката брзо постигнува голем успех.

Стихозбирката опфаќа 12 песни: Денови, Печал, Селска мака, Тутуноберачите, Ленка, Проштавање, Балада за непознатиот, Елегии за тебе, Утрото над нас, Татунчо, На Струга дуќан да имам и Копачите.

„Бели Мугри“ е врвно дело, коешто творечки се потпира врз достоинството што го носи македонското народно епско и лирско творештво, збогатени со творечката вештина на Рацин.

Во него доминираат социјалните и револуционерните теми. Насловот на стихозбирката е симболичен - пејзаж посакуван од работниците, аргатите и сите експлоатирани луѓе. Тоа е ново утро, нов почеток, нов живот во кој сите ќе бидат еднакви.

И после 80 години, сè уште наоѓаме смисла во стиховите на Рацин во „Бели мугри“. А нивната поетска убавина и експресија е безвременска. Прочитајте ги најубавите стихови од „Бели мугри“:

Роди се човек — роб биди
роди се човек — скот умри,
скотски цел живот работи
за други, туѓи имоти.

За туѓи бели дворови
копај си црни гробови!

 

И ноќе кога месечко
гроб и со свила виеше
ветерчок тихо над неа
жална и тага рееше:
„Зошто ми, зошто остана
кошула недоткаена?
Кошула беше даровна...“

 

Деј гиди горо зелена!
Деј гиди водо студена!
Пилците пеат — ти плачеш,
слнцето грее - ти темнеш.

 

Чаршиите изумреа,
дуќаните запустеа —
пропадна сичко, прокопса
занает златен - рѓоса.

 

На кантар студен со туч го мерат
а можат ли да го измерат,
нашиов тутун – нашава мака
нашава солена пот!

 

Но тиa росни утрини пресни
копнат во гради и тлеат.
Копнат и како бура пеат
и како огин палат.

 

Знам оти ѓердан веќе не нижеш,
знам оти чеиз и ти не везеш,
знам, Вело, пусто остана сичко -
не ли си и ти аргатка клета?

(О)Милена | Црнобело